HOTLINE: 0834 244 333   |   THƯ VIỆN   |   ĐẶT LÀM TRANG CHỦ

Độc đáo nghệ thuật diễn xướng sử thi của người M’nông

Cập nhật ngày: 01/02/2012 | 11:15 GMT+7

Trong văn hóa dân gian của người M’nông, sử thi (Ót N’rông) là bức họa tổng thể phản ánh những nét cơ bản trong đời sống xã hội, có nội dung phong phú, đa dạng, thể hiện khát vọng, ước mơ về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc...

Trong văn hóa dân gian của người M’nông, sử thi (Ót N’rông) là bức họa tổng thể phản ánh những nét cơ bản trong đời sống xã hội, có nội dung phong phú, đa dạng, thể hiện khát vọng, ước mơ về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Ót N’rông có giá trị ở nhiều lĩnh vực khác nhau và được lưu truyền theo phương thức truyền miệng. Do đó, nghệ nhân diễn xướng có một nghệ thuật biểu diễn riêng, độc đáo mà không phải ai cũng có thể làm được.

 

Người M’nông cho rằng, người có tài diễn xướng sử thi là người được thần linh (Yàng) ban cho cái miệng để hát kể sử thi cho con cháu nghe. Khi hát kể, nghệ nhân lồng cảm xúc của mình ngay trên nét mặt, cử chỉ, điệu bộ để thể hiện tính cách của nhân vật một cách hiệu quả nhất. Hầu hết các nghệ nhân hát kể sử thi đều là những người có thể “nhập thân” vào các nhân vật. Vì vậy, nghệ nhân hát- kể trường ca phải là một người thông minh, có trí nhớ tốt, trí tưởng tượng phong phú. Khi biểu diễn là lúc nghệ nhân đang sống trong một thế giới riêng biệt, tùy theo từng nội dung, cảm hứng thẩm mỹ của mình mà trình bày tiết tấu, âm điệu phù hợp. Do đó, nghệ nhân phải biết phân tích diễn biến của sự việc, tâm lý, tính cách của nhân vật để thay đổi giọng điệu khi cần thiết, nhằm thể hiện trạng thái tình huống, tính cách nhân vật đó. Theo nghệ nhân Điểu K’lứt ở bon Bu P’râng, xã Đắk N’drung (Đắk Song)- một trong những người còn biết hát kể sử thi M’nông thì mỗi bài sử thi đều có cách diễn xướng khác nhau, nên nghệ nhân phải đặt mình vào ngữ cảnh nhất định mới lột tả được ý nghĩa, nội dung cần đề cập đến. Ví dụ như để vẽ nên hình tượng con sóng trải dài ra tận chân trời thì hát bằng một tiết tấu vừa phải với một âm điệu ngân nga…Hay như miêu tả hành động dũng cảm của các nhân vật anh hùng thì âm điệu phải khỏe khoắn, dồn dập nghe như tiếng ầm ầm của thác đổ, tiếng dồn dập của ngựa phi…Đặc biệt, khi diễn tả những đoạn trữ tình, tha thiết, tin yêu thì sử dụng âm điệu khoan thai, nhẹ nhàng nghe như tiếng gió thổi, tiếng chim hót gọi bầy…Bên cạnh đó, nghệ nhân còn phải biết cách vận dụng các làn điệu, đặt vần cho các câu hát, phân đoạn, phân câu, chọn chỗ lấy hơi, chỗ luyến láy, thêm những hư từ, phụ từ làm cho câu chuyện thêm sinh động, giọng kể không đơn điệu. Hát kể sử thi không đòi hỏi phải có sân khấu riêng biệt mà môi trường diễn xướng có thể là lễ hội, trong lúc lao động trên nương rẫy, các sinh hoạt tập thể của bon làng…

 

Trong không gian tĩnh lặng của đêm khuya hay trong khung cảnh náo nhiệt của lễ hội, giọng hát kể sử thi của nghệ nhân ngân nga vang lên, như vọng lại từ một không gian xa xôi thần bí. Cả người kể lẫn người nghe đều “bị” nghệ thuật và không gian diễn xướng mê hoặc, dẫn dắt như sống trong diễn biến của câu chuyện. Đó cũng chính là điều làm nên sức sống và sự truyền cảm của nghệ thuật diễn xướng sử thi. Người kể đắm chìm với cuộc đời của nhân vật mình kể, còn người nghe thì hồi hộp, vui buồn không kém theo nội dung diễn ra. Người nghe không chỉ đóng vai trò gián tiếp, tiếp thêm hơi thở và hưng phấn cho người kể, mà còn gần như trực tiếp tham gia vào nội dung câu chuyện. Nhân vật không chỉ xuất hiện trong lời kể của nghệ nhân mà còn dường như đang sống cùng cộng đồng, thở cùng một không gian với người nghe, thậm chí còn “đối thoại” cùng người nghe. Vì vậy, người kể phải kể đến cùng, người nghe phải nghe cho đến hết, sống cho đến tận cùng kết cục cuộc đời của các nhân vật, dẫu có phải mất hết bao nhiêu thời gian.

 

Có thể nói, nghệ thuật diễn xướng sử thi của đồng bào M’nông rất ấn tượng, nó giống như một màn biểu diễn độc đáo, hội tụ được nhiều diễn viên, nghệ sĩ. Do đó, cho dù hiện nay đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào, môi trường diễn xướng có nhiều thay đổi, các nghệ nhân già dần, nhưng nghệ thuật diễn xướng sử thi vẫn là một nét văn hóa truyền thống, độc đáo, luôn được giữ gìn, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, sống mãi cùng bon làng, cộng đồng.

 

Gia Bình

4,779
Viết bình luận mới
Thăm dò ý kiến

Tính đến ngày 6/7, Đắk Nông có 25 trường hợp dương tính với vi rút gây bệnh bạch hầu, trong đó đã có 2 trường hợp tử vong. Bạn đánh giá mức độ nguy hiểm của dịch bệnh này như thế nào?