HOTLINE: 0834 244 333   |   THƯ VIỆN   |   ĐẶT LÀM TRANG CHỦ

Gia tăng căng thẳng mối quan hệ giữa Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ

Cập nhật ngày: 04/11/2019 | 11:18 GMT+7

Với 405 phiếu thuận và 11 phiếu chống, ngày 29/10, Hạ viện Mỹ do Đảng Dân chủ chiếm đa số đã thông qua nghị quyết chính thức công nhận sự tồn tại của cuộc “diệt chủng” Armenia, được nhiều tài liệu lịch sử khẳng định là do đế quốc Ottoman, tiền thân của Thổ Nhĩ Kỳ, tiến hành từ năm 1915. Sự việc này làm gia tăng căng thẳng mối quan hệ giữa Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ.

Cũng nhân dịp này, Hạ viện Mỹ đã bỏ phiếu thông qua nghị quyết trừng phạt các cá nhân và tổ chức của Thổ Nhĩ Kỳ vì có hành vi xâm lược Syria và tấn công người Kurd. Cụ thể, dự thảo H.R.4695 sẽ cấm quan chức cấp cao của Thổ Nhĩ Kỳ tới Mỹ, các hành vi trung chuyển trang thiết bị quốc phòng Mỹ để sử dụng tại Syria, yêu cầu Lầu Năm góc và Bộ Ngoại giao lên kế hoạch chống lại sự trỗi dậy của Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Dự thảo này cũng tiến hành trừng phạt Ngân hàng Nhà nước Halkbank và các tổ chức tài chính Thổ Nhĩ Kỳ liên quan vì thực hiện giao dịch tài trợ cuộc “xâm lược”, yêu cầu Washington tăng cường trừng phạt Ankara vì mua vũ khí của Moscow.

Thường dân Armenia bị lính Ottoman ép buộc rời Harput (Kharpert), đến một nhà tù ở Mezireh (ngày nay là Elazig), vào tháng 4/1915

Theo giới quan sát, việc Hạ viện Mỹ thông qua nghị quyết công nhận sự tồn tại của “diệt chủng” Armenia sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới quan hệ Washington-Ankara. Vậy “diệt chủng” Armenia là gì? Tại sao nghị quyết của Hạ viện Mỹ lại có thể phá hủy mối quan hệ giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ? Theo các tài liệu, từ ngày 24/4/1915 đến năm 1923, đế quốc Ottoman được cho là đã bắt giữ, cưỡng ép di dời và sát hại một cách có hệ thống 1,5 triệu người Armenia tại các trại tập trung và trung chuyển trên khắp đất nước. Mỗi quốc gia đều có những vấn đề nhạy cảm và đối với Thổ Nhĩ Kỳ, đó là cái chết của 1,5 triệu người Armenia.

Kể từ khi lập quốc, Ankara đã nhiều lần phủ nhận sự tồn tại của một cuộc “diệt chủng”, cho đây là thương vong do thế chiến I, đồng thời phản ứng gay gắt với bất kỳ quốc gia nào gọi đây là diệt chủng. Do đó, việc Hạ viện Mỹ công nhận cái chết của 1,5 triệu người Armenia và vai trò của đế quốc Ottoman, tiền thân của Thổ Nhĩ Kỳ trong sự kiện này đã bị chính quyền Tổng thống Tayyip Erdogan chỉ trích kịch liệt.

Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định: “Nghị quyết này được soạn thảo và thông qua nhằm thỏa mãn chính trị nội bộ mà không dựa trên căn cứ lịch sử hay pháp lý nào. Là một nước cờ chính trị vô nghĩa, nó chỉ có mục đích duy nhất là nhằm vận động người Armenia tại Mỹ và phần tử chống Thổ Nhĩ Kỳ”. Ngay sau đó, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã triệu hồi Đại sứ Mỹ để phản đối.

Song đó chỉ là một phần câu chuyện. Trong tuyên bố sau khi kết quả bỏ phiếu được công bố, Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi đã so sánh chiến dịch tấn công người Kurd của Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ với cuộc “diệt chủng” Armenia năm nào. Trước đó, 49/50 bang của Mỹ đã chính thức công nhận cái chết của 1,5 triệu người Armenia là diệt chủng; cựu Tổng thống Barack Obama từng cam kết chính thức công bố lập trường của Mỹ về vấn đề này, người kế nhiệm ông thì từng gọi đây là “một trong những tội ác hàng loạt tồi tệ nhất thế kỷ XX”, song chưa có hành động cụ thể.

 

Theo Điều 2 trong Công ước của Liên Hợp Quốc về diệt chủng, “diệt chủng” là hành vi nhằm tiêu diệt, một phần hoặc tất cả, một nhóm người có chung quốc tịch, sắc tộc, chủng tộc hoặc tôn giáo, như: sát hại; gây tổn hại nghiêm trọng về thể chất và tinh thần; cố ý gây tổn hại tình trạng sinh tồn của cả nhóm nhằm xóa sổ nhóm này một phần hoặc tất cả; áp đặt các biện pháp nhằm ngăn ngừa sinh đẻ trong nhóm; cưỡng đoạt trẻ em từ nhóm này sang nhóm khác.

 

Việc Hạ viện Mỹ đưa ra nghị quyết như vậy trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ đang xấu đi, với tỷ lệ ủng hộ áp đảo cho thấy lưỡng đảng muốn Tổng thống Donald Trump cứng rắn hơn với Tổng thống Tayyip Erdogan, duy trì áp lực nhằm bảo đảm lợi ích còn lại tại Syria nói riêng và khu vực nói chung. Quan trọng hơn, động thái này còn nhằm gửi đi một thông điệp, thời gian gần đây, Tổng thống Tayyip Erdogan từng khẳng định phát triển vũ khí hạt nhân là lợi ích chính đáng của quốc gia nhằm khôi phục vị thế nước lớn và hào quang quá khứ. Việc Hạ viện Mỹ đề cập “hành động man rợ của của đế quốc Ottoman với người Armenia” khi đó là lời cảnh cáo rằng Mỹ luôn dõi theo mọi nước cờ chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ, từ tăng cường kiểm soát ở Syria hay ước vọng về vũ khí hạt nhân.

Hoài Anh (t.h)

428
Viết bình luận mới
Thăm dò ý kiến

Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Nông lần thứ XI đề ra mục tiêu: "Đến năm 2020, Đắk Nông phấn đấu thoát khỏi tình trạng tỉnh nghèo, kém phát triển". Theo bạn khả năng thực hiện mục tiêu trên như thế nào?